ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދަށް ފަހަކަށް އައިސް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަނެވިއްޖެ ހެއްޔެވެ؟
ދާދި ފަހުން ފެންމަތިވެފައިވާ ޚަބަރުތަކަށް އެކަނި ބަލައިލުމުން، މި ސުވާލުގެ ޖަވާބަކީ ‘އާނއެކޭ’ ކަމަށް ހީވެދާނެއެވެ. 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް ކާމިޔާބުކަމާއެކު އަނބުރާ ދެއްކުމާއި، ރިޒާވް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާއާއެކު ވެފައިވާ ކަރަންސީ ސްވޮޕް އެއްބަސްވުން ހަމަޖެހުމާއި، އަދި ފިޗް ރޭޓިންގްސްއިން ރާއްޖޭގެ ދަރަޖަ ‘ސީސީސީ މައިނަސް’ އަށް މަތިކުރުމަކީ، ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ނުރައްކަލަށް ލުޔެއް ލިބިފައިވާކަން އަންގައިދޭ ނިޝާންތަކެކެވެ.
މި ނިންމުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތައް ކަމަށްވާ އައި.އެމް.އެފް އާއި ވޯލްޑް ބޭންކުން ވެސް ބޮޑުތަނުން ތާއީދުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، ޖޫން 2026 ގައި މި ތިން އިދާރާއިން ނެރުނު ރިޕޯޓުތަކަށް ފުންކޮށް ބަލައިލުމުން ފެންނަނީ މިއަށްވުރެ ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. ވަގުތީ ގޮތުން މާލީ ތާށިކަން ކުޑަވި ނަމަވެސް، އިގުތިސާދުގެ ބިންގަލުގައި ހުރި ނާޒުކު މައްސަލަތަކަށް އަދިވެސް ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ.
މި ތަފާތު ދެނެގަތުން ވަރަށް މުހިންމެވެ. ދަރަނި ނުދެއްކިދާނެ ކަމުގެ ބިރު ކުޑަވުމަކީ، އިގުތިސާދީ ގޮތުން ގައުމު ފުދުންތެރިވީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އޭގެ މާނައަކީ ވިޔަފާރިތަކާއި އާންމު ފަރުދުންނަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ ދަތިތައް ހައްލުވީއެއް ވެސް ނޫނެވެ.
އިސްވެދެންނެވުނު ތިން އިދާރާއިން ވެސް ފާހަގަކުރަނީ އޮނިގަނޑު ތެރޭގައި ހުރި އެއް މައްސަލަތަކެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ދައުލަތުގެ ދަރަނި އަދިވެސް ހުރީ މި ސަރަހައްދުގެ ގައުމުތަކާ އަޅާބަލާއިރު އެންމެ މަތީގައެވެ. ބޭރުގެ މާލީ އެހީތެރިކަމަށް ބޮޑުތަނުން ބަރޯސާވާން ޖެހިފައިވާއިރު، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ތެލުގެ އަގު އުފުލުމާއި، އަދި ދުނިޔޭގެ މާލީ ބާޒާރުގެ ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކޮށް 2026 ވަނަ އަހަރު އިގުތިސާދީ ދުވެލި ވަރަށް ބޮޑަށް މަޑުޖެހޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދު ހަމައެކަނި ފަތުރުވެރިކަމަށް ބަރޯސާވެފައި އޮތުމަކީ، ބޭރުގެ ނުރަނގަޅު އަސަރުތަކުން ގައުމު ސަލާމަތްކުރުމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތާއި އާންމުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތާ ދެމެދު ހުރި ތަފާތު އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަވަނީ ބޭރު ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތަކުންނެވެ. ރިޒާވް ރަނގަޅުވެ، ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުވި ނަމަވެސް، ބޭންކިންގް ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ޑޮލަރު ހޯދުމަށް ހުރި ދަތިތަކަށް ބަދަލެއް ނާދެއެވެ. ވިޔަފާރިތަކަށް ބޭރު ފައިސާ ހޯދުމުގައި އަދިވެސް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. އަދި އަމިއްލަ ފަރުދުންނަށް ވެސް ބޭރުގެ މުއާމަލާތްތައް ކުރުމުގައި ހުރި ހުރަސްތަކާއި، ނުރަސްމީ ބާޒާރުން ބޮޑު އަގުގައި ޑޮލަރު ގަންނަން ޖެހުމުގެ ތަކުލީފުތައް ދަނީ އުފުލަމުންނެވެ.
އެހެން ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ، ދައުލަތުގެ ދަރަނި ދެއްކުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުވި ނަމަވެސް، ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަން އާންމު އިގުތިސާދީ ހަރަކާތްތަކަށް އަދިވެސް އަންނަނީ ނުރަނގަޅު އަސަރުކުރަމުންނެވެ. މިއީ އައި.އެމް.އެފް، ފިޗް އަދި ވޯލްޑް ބޭންކުގެ ރިޕޯޓުތައް އެކުއެކީގައި ކިޔާލުމުން ލިބޭ މުހިންމު މެސެޖެކެވެ.
ވޯލްޑް ބޭންކުން ހަނދާންކޮށްދޭ ގޮތުގައި، އިގުތިސާދީ މައްސަލަތަކަކީ ހަމައެކަނި ހިސާބުތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންނާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަކީ ކޮންމެ ވަގުތަކު ވެސް ފަގީރުކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިދާނެ ފަދަ ނާޒުކު ހާލަތެއްގައި ތިބި މީހުންނެވެ. އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގައުމެއްގައި، ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަމާއި ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމަކީ، ކާބޯތަކެއްޗާއި، ތެލާއި، ބޭސްފަދަ ޒަރޫރީ ތަކެތީގެ އަގު ވަގުތުން އުފުލިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
އެހެންކަމުން، ރާއްޖެއަށް މިހާރު ލިބިފައިވަނީ ވަރަށް އަގުހުރި އެއްޗެކެވެ. އެއީ “ވަގުތު” އެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ ދަރަނިތައް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ދެއްކުމަކީ، ކުއްލި މާލީ ނުރައްކަލެއްގެ ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި، އިސްލާހީ ބަދަލުތައް ގެނައުމަށް ލިބުނު ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ.
މި ފުރުސަތުގެ ބޭނުން އެންމެ ފުރިހަމައަށް ހިފޭ މިންވަރަކުން، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގައި ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދީ މިސްރާބު ކަށަވަރުވެގެންދާނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކުރުމާއި، ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުގެ ހިންގުން ހަރުދަނާކުރުމާއި، ރިޒާވް އިތުރުކުރުމާއި، އަދި ބޭރު ފައިސާގެ އަގު ހިފެހެއްޓުމާ ގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި އިޚްތިޔާރީ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ވަރުގަދަ އިގުތިސާދެއް ބިނާކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.
ރާއްޖެއަށް ވަގުތު ލިބިއްޖެއެވެ. ނަމަވެސް، އެ ވަގުތުގެ ބޭނުން ހިފައި ދެމެހެއްޓެނިވި ކުރިއެރުމެއް ހޯދޭނީ މިއަދު ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ.